Podsumowanie
Czyli refleksja ogólna o upadku imperium Polski.
Dziwnym, lecz znamiennym dla historii narodów, jest, że Rzeczpospolita jeszcze na początku XVII sama niemalże decydowała o losach Moskwy, obsadzając na ruskim tronie króla, a 100 później sytuacja była zupełnie odwrotna. Powyżej przedstawione przyczyny z pewnością pomogą zrozumieć fakt, że wielkie europejskie imperium stało się w końcu pożywką terytorialną dla krajów ościennych, całkowicie pozbawioną realnej suwerenności. Oczywiście podane przeze mnie przyczyny upadku Rzeczypospolitej nie są jedynymi, niemałą rolę odegrała też zbyt wielka tolerancja religijna, która doprowadziła do długiego tolerowania arian, często otwarcie niechętnych Polsce i sprzyjających wrogim krajom protestanckim, takim jak Szwecja. Zresztą – przyczyn, które złożyły się na upadek Polski było mnóstwo, proces ten był niezwykle złożony. Rozpoczął się już, wbrew pozorom, właśnie w początkach XVII wieku, wraz ze stopniowym pogarszaniem się sytuacji gospodarki Rzeczypospolitej.
W każdym bądź razie przyczyny podane w poprzednich punktach są przyczynami najważniejszymi, najbardziej rzucającymi się w oczy, co do których znakomita większość historyków jest w pełni zgodna.